Dini Nikah Nasıl Kıyılır? Şartları, Şahitler ve Resmi Nikah Sırası

Resmi nikâhtan sonra birçok çift, çoğu zaman aynı gün ya da düğünden önceki bir akşam, evde bir hocanın kıydığı dini nikâh yaptırır. Hazırlık az görünür ama ailelerin önceden konuşması gereken birkaç konu vardır: kim kıyacak, şahitler kim olacak, mehir ne olacak ve tören resmi nikâhtan önce mi sonra mı yapılacak. Bu yazıda dini hükümler Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun fetvalarına, hukuki bilgiler Türk Medeni Kanunu'na dayanır.

Dini nikâh nedir?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre İslam'da nikâh, evlenme ehliyeti olan ve aralarında dinen evlenme engeli bulunmayan bir kadın ile erkeğin (ya da vekillerinin) şahitler önünde birbirleriyle evlenmeye rıza gösterdiklerini açıkça söylemesidir. Bu karşılıklı söze "icap ve kabul" denir.

Kurul, bu sözlerin yoruma ve inkâra yer bırakmayacak açıklıkta olması gerektiğini belirtir ve örnek olarak "seni nikâhladım, seninle nikâhlandım, seni eş olarak kabul ettim, seninle evlendim" gibi ifadeleri verir. Nikâhın gizli yapılmaması, iki ailenin ve yakın çevrenin bilgisi içinde kıyılması gerekir.

Halk arasında "imam nikâhı" denmesinin sebebi, töreni genellikle bir imamın ya da hocanın yönetmesidir.

Önce resmi nikâh mı, dini nikâh mı?

Önce resmi nikâh kıyılır. Türk Medeni Kanunu'nun 143. maddesine göre aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dini töreni yapılamaz. Aynı madde, evliliğin geçerli olmasının dini törene bağlı olmadığını da söyler.

Diyanet de aynı sırayı önerir. Kurul'a göre günümüzde resmi nikâh olmadan dini nikâh yapılması, kadının ve çocukların haklarının korunması açısından uygun değildir; çünkü mehir, nafaka ve miras gibi haklar evlilik resmen tescil edilmeden korunamaz. Nişanlıların rahat görüşebilmek için yalnızca dini nikâh kıyması da Kurul'a göre uygun değildir.

Türk Ceza Kanunu'nda eskiden resmi nikâhsız dini töreni cezalandıran bir hüküm vardı. Anayasa Mahkemesi bu hükmü 2015'te iptal etti. Bugün bunun için ayrı bir ceza maddesi yoktur, ama Medeni Kanun'daki sıra kuralı yürürlüktedir ve dini nikâh tek başına hukuken evlilik sayılmaz.

Bu yüzden dini nikâha aile cüzdanınızı götürün; kanun bu sırayı aradığı için hocanın cüzdanı görmek istemesi olağandır.

Resmi nikâh dini nikâh yerine geçer mi?

Diyanet'e göre bütün şartlar yerine getirilerek kıyılan bir resmi nikâh dinen de geçerlidir. Kurul, nikâh memurunun "evlenmeyi kabul ediyor musun?" sorusuna verilen "evet" cevabının nikâhı dinen geçersiz kılmadığını, çünkü akdin hem resmi tescil hem de ortamın kendisiyle kesinleştiğini belirtir.

Yine de çiftler isterse resmi nikâhtan sonra evde ya da uygun bir yerde Kur'an okutup dua ettirerek dini nikâh kıydırabilir. Kurul bunun örfe de uygun olduğunu söyler.

Dini nikâhın şartları

Diyanet fetvalarına göre dini nikâhta şunlar aranır:

• İki tarafın rızası. Eşler (ya da vekilleri) evlenmeye rıza gösterdiklerini açık sözlerle söyler.
• Evlenme ehliyeti ve engel bulunmaması. Taraflar evlenebilecek durumda olmalı, aralarında dinen evlenmeye engel bir akrabalık ya da başka bir engel bulunmamalıdır.
• En az iki şahit. Kurul'un fetvasına göre Hanefî âlimleri bir erkek ve iki kadının şahitliğini yeterli görür, diğer müçtehitler iki erkek şahit arar. Şahitlerin Müslüman ve tam ehliyetli olması gerekir.
• Açıklık. Nikâh gizli kıyılmaz, ailelerin bilgisi içinde yapılır.

Mehir de nikâhta konuşulur. Hanefî mezhebine göre mehir nikâhın sonuçlarından biridir; nikâhta belirlenmese bile kadın mehre hak kazanır. Uygulamada hoca mehri çoğu zaman nikâh sırasında sorar ve söze katar. Mehrin ne olabileceğini ve ne kadar olması gerektiğini mehir nedir yazısında anlattık.

Kurul'a göre âdetli iken kıyılan nikâh geçerlidir; abdestli olmak da nikâhın şartı sayılmaz. "32 farzı" bilmemek de nikâhı geçersiz kılmaz.

Dini nikâhta kimlerin şahit olabileceğini, resmi nikâh şahitliğiyle farklarını nikâh şahidi yazısında ayrıntılı anlattık.

Dini nikâh nasıl kıyılır? Adım adım

Törenin akışı hocadan hocaya ve yöreden yöreye biraz değişir. Çoğu evde şöyle ilerler:

1. Resmi nikâhtan sonra aile cüzdanı hazır tutulur. Tarih, saat ve yer hocayla önceden konuşulur.
2. Şahitler, gelin ve damat, iki ailenin büyükleri bir araya gelir. Mehir ne olacaksa iki taraf önceden anlaşmış olur.
3. Hoca Kur'an-ı Kerim'den bir bölüm okur ve kısa bir konuşma yapar.
4. Hoca gelin ile damadın ve babalarının adlarını, şahitlerin adlarını teyit eder.
5. Hoca, mehri ve şahitleri anarak gelin ile damada evlenmeyi kabul edip etmediklerini ayrı ayrı sorar. Birçok hoca bu soruyu üç kez sorar ve eşlerden açık bir "kabul ettim" cevabı bekler. Bu üç kez sorma bir gelenektir; Diyanet'in fetvasında aranan şart rızanın açıkça söylenmesidir.
6. Şahitlere cevapları duyup duymadıkları sorulur.
7. Nikâh duası yapılır, çiftin ve ailelerin mutluluğu için dua edilir.

Bazı ailelerde gelin, nikâhta kendisi adına konuşması için babasını ya da bir yakınını vekil seçer. Diyanet'in tanımında da nikâhın eşler ya da vekilleri eliyle kıyılabileceği yer alır. Siz doğrudan kendiniz cevap vermek istiyorsanız bunu hocaya önceden söyleyin.

Evde yapılacaksa oturma düzeni, bir sehpa, şahitler için yer ve ikram yeterlidir.

Nikâh duası nedir?

Nikâh duası, nikâh kıyıldıktan sonra evliliğin hayırlı olması için yapılan duadır. Belirli tek bir metni yoktur; hocalar genellikle Kur'an'dan ayetler ve evlilikle ilgili dualar okur.

Diyanet'in 2018 tarihli genelgesinde, müftülüklerde kıyılan nikâhlar için bir tören düzeni ve bir dua örneği yer alır. Bu düzende tören başlamadan önce Kur'an'dan bir bölüm okunur, evlenme kütüğü imzalandıktan sonra ailenin önemi üzerine kısa bir konuşma ve dua yapılır. Genelgedeki dua, evlilik akdinin mübarek olmasını, çiftin geçimsizlik ve ayrılıktan korunmasını, aralarında Hz. Âdem ile Hz. Havva'nın, Peygamberimiz ile Hz. Hatice'nin, Hz. Ali ile Hz. Fatıma'nın arasındaki gibi sevgi olmasını ve salih çocuklar, bereketli bir ömür verilmesini diler.

Diyanet ayrıca nikâhlarda aile büyüklerinin hazır bulunmasının, hutbe okunması ya da dua edilmesinin ve bir düğün yemeği (velîme) verilmesinin güzel görüldüğünü belirtir.

Müftülükte nikâh: resmi ve dini aynı törende

Müftülükte nikâh, resmi nikâhtır. 2017'de yapılan kanun değişikliğiyle il ve ilçe müftülerine evlendirme memurluğu yetkisi verildi. Diyanet'in genelgesine göre bu yetkiyi yalnızca il ve ilçe müftüleri kullanır, eşlerden biri yabancı uyrukluysa müftülük nikâh kıyamaz.

Müftülükte başvuru ve belgeler belediyedekiyle aynı mantıktadır; tören iki şahit önünde yapılır ve sonunda aile cüzdanı verilir. Genelgedeki düzene göre törende Kur'an okunur ve dua edilir. Diyanet resmi nikâhı dinen de geçerli saydığı için bazı çiftler ayrı bir dini nikâh yapmak yerine müftülükte kıyılan nikâhı tercih eder.

Belgeler ve başvuru sırası için nikâh için gerekli belgeler yazısına bakın; başvurmadan önce müftülüğünüzün güncel şartlarını sorun.

Dini nikâh belgesi ve cüzdanı olur mu?

Dini nikâhın resmi bir belgesi ya da cüzdanı yoktur. Hukuken geçerli belge, resmi nikâhta verilen aile cüzdanıdır. Bazı hocaların ya da derneklerin verdiği hatıra belgeleri resmi bir kayıt değildir ve evliliği ispatlamaz.

Diyanet de nikâhın tescil edilmesinin, tarafların ve çocukların haklarının korunması açısından ihmal edilmemesi gerektiğini belirtir.

Dini nikâhı hazırlığa eklemek

Dini nikâh küçük bir tören olsa da hoca, şahitler, mehir ve ikram gibi birkaç işi vardır. Bunları resmi nikâh ve düğün işleriyle aynı listede tutmak unutulmasını önler.

Çeyiz.co'da Nikâh etkinliği hazır bekler; dini nikâhı ayrı bir etkinlik olarak da ekleyebilirsiniz. "Hocayla gün ve saat konuş", "Şahitlere haber ver", "Mehri kararlaştır" gibi görevleri ekleyip sorumlusunu "Ben", "Partnerim" ya da "İkimiz" diye seçersiniz. Düğün hazırlığının geri kalanını çeyiz listesi rehberinin düğün hazırlığı bölümünde görebilirsiniz.

Sık sorulanlar

Dini nikâh resmi nikâhtan önce kıyılabilir mi?

Türk Medeni Kanunu'nun 143. maddesine göre aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dini töreni yapılamaz. Diyanet de resmi nikâh olmadan dini nikâh yapılmasını, kadının ve çocukların hakları açısından uygun görmez.

Dini nikâhı kim kıyar?

Uygulamada töreni bir imam ya da hoca yönetir. Diyanet'in tanımına göre nikâhı geçerli kılan, eşlerin şahitler önünde açıkça rıza göstermesidir; hoca töreni yönetir, soruları sorar ve dua eder.

Dini nikâhta kaç şahit gerekir?

En az iki şahit gerekir. Diyanet'e göre Hanefîler bir erkek ve iki kadının şahitliğini yeterli görür, diğer müçtehitler iki erkek şahit arar.

Dini nikâhta hangi sorular sorulur?

Hoca genellikle gelin ile damadın ve babalarının adlarını, şahitleri ve mehri teyit eder, ardından iki tarafa ayrı ayrı evlenmeyi kabul edip etmediklerini sorar. Birçok hoca bu soruyu üç kez sorar. Şahitlere de cevapları duyup duymadıkları sorulur.

Âdetliyken dini nikâh kıyılır mı?

Evet. Diyanet'e göre âdetli olmak, cünüplük ya da abdestsizlik nikâhın geçerliliğine engel değildir; âdetliyken kıyılan nikâh geçerlidir.

Müftülükte kıyılan nikâh dini nikâh sayılır mı?

Müftülükte kıyılan nikâh resmi nikâhtır. Diyanet, şartları yerine getirilerek kıyılan resmi nikâhı dinen de geçerli sayar ve müftülük töreninde Kur'an okunur, dua edilir.