Mehir Nedir? Ne Zaman Verilir, Ne İstenir ve Ne Kadar Olmalı

Dini nikâh konuşulmaya başlanınca iki ailenin aklına gelen ilk sorulardan biri mehirdir: ne istenecek, kim verecek, ne zaman ve ne kadar. Konu dini olduğu kadar aileyi de ilgilendirir ve bazen mahkemeye kadar gider. Bu yazıda dini hükümler Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun fetvalarına dayanır; hukuki bölüm genel bilgidir.

Mehir nedir?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre mehir, evlilik akdinin doğurduğu bir yükümlülük olarak erkeğin eşine vermesi gereken para ya da maldır. Kurul, Kur'an'da evlenen erkeğin kadına mehir vermek zorunda olduğunu ve bunu zorla geri almasının caiz olmadığını bildiren ayetler bulunduğunu belirtir (Bakara 2/237; Nisâ 4/4, 20, 24, 25; Mâide 5/5).

TDK sözlüğünde kelime "mihr" olarak geçer: "Müslüman bir erkeğin nikâh esnasında eşine vermeyi kabullendiği mal veya para."

Mehir kadının kendi malıdır. Kocanın ya da ailenin ortak malı sayılmaz, çeyiz veya başlık parasıyla da karıştırılmamalı. Çeyizin, bohçanın ve başlığın ne olduğunu çeyiz nedir yazısında karşılaştırdık.

Hanefî mezhebine göre mehir nikâhın sonuçlarından biridir. Nikâhta hiç konuşulmasa, hatta verilmeyeceği şart koşulsa bile kadın mehre hak kazanır.

Mehrin çeşitleri

Diyanet mehri iki ayrı açıdan ikiye ayırır.

Türkiye'de çoğu nikâhta mehir belirlenir, yani mehr-i müsemmâ olur. Peşin mi vadeli mi olacağı da nikâhtan önce konuşulur.

Mehir ne zaman verilir?

Peşin mehir nikâhla birlikte verilir; vadeli mehir kararlaştırılan tarihte, tarih konmadıysa evlilik sona erdiğinde ödenir. Diyanet'e göre kadın peşin mehri almadan kocasının evine gitmeme hakkına sahiptir.

Vadeli mehirde Kurul'un açıklaması şöyledir:

• Ödeme için bir tarih belirlendiyse, o tarih gelince mehir kadına ödenir.
• Tarih belirlenmediyse mehir nikâh sona erdiğinde ödenir hâle gelir. Boşanmada koca öder; kocanın ölümünde bıraktığı mirastan ödenir.

Mehrin tamamının ne zaman hak edildiği de fetvalarda açıklanır. Nikâhtan sonra eşler arasında cinsel birleşme ya da sahih halvet (baş başa kalmalarına engel olmayan bir ortamda yalnız kalmaları) gerçekleşirse erkek mehrin tamamını vermekle yükümlüdür. Bundan önce kadının sebep olduğu bir ayrılık olursa ya da kadın mehri karşılığında ayrılmayı seçerse (muhâlea) mehir hakkı düşer.

Uygulamada peşin mehir çoğu zaman dini nikâh sırasında ya da düğünde takılan altınla verilir. Diyanet'in 2025 tarihli fetvasına göre damadın ya da anne babasının geline taktığı takılar, yöredeki örfe göre mehirden sayılıyorsa mehir hükmündedir. Düğün takılarının kime ait olduğunu hukuki ve dini açıdan düğünde takılan altınlar kimindir yazısında ayrıntılı anlattık.

Mehir olarak ne istenir?

Diyanet'e göre satılması ya da kullanılması dinen mubah olan her şey mehir olabilir. Kurul'un saydıkları:

• Para ve altın, ziynet eşyası.
• Taşınır mallar (ör. bir araç) ve taşınmazlar (ev, arsa).
• Ölçü ya da tartıyla belirlenebilen standart mallar.
• Bir maldan yararlanma hakkı, örneğin bir evde oturma hakkı.

Türkiye'de en sık istenen mehir altındır: bilezik, çeyrek ya da gram altın, bazen de bir ev ya da arsa. Altın istenecekse adedi, ayarı ve türü açıkça söylenmelidir ("22 ayar bilezik", "çeyrek altın" gibi); "biraz altın" gibi belirsiz bir ifade ileride tartışma çıkarır.

Mal olmayan şeylerde görüşler ayrılır. Kurul'a göre:

• Kur'an ya da dini bilgi öğretmenin mehir olup olamayacağı tartışmalıdır. Hanefîler mehrin maddi değeri olmasını şart saydığı için bunu kabul etmez, bazı mezhepler kabul eder.
• Kadının mehir olarak kendisini hacca götürmesini istemesi, masraf gerektirdiği için caiz görülür.
• Namaz kılmak, oruç tutmak ya da sigara ve alkolü bırakmak gibi şeyler mehir olmaz. Bunlar kişinin zaten yerine getirmesi gereken görevlerdir.

Mehir ne kadar olmalı?

Diyanet'e göre mehrin üst sınırı yoktur; alt sınır Hanefîlere göre 10 dirhem gümüştür. Kurul bu miktarın o dönemde yaklaşık iki koyun bedeli olduğunu belirtir. Mâlikîlerde alt sınır 3 dirhem gümüştür, Şâfiî ve Hanbelîlerde alt sınır da yoktur.

Kurul, Hz. Ömer'in halifeliği döneminde evlilikleri kolaylaştırmak için mehre üst sınır getirmek istediğini, ama bir kadının Nisâ suresinin 20. ayetini hatırlatması üzerine bundan vazgeçtiğini aktarır.

Miktar için bir tarife yoktur. Aileler genellikle şunlara bakar:

• Damadın bugünkü ve yakın gelecekteki ödeme gücü. Vadeli mehir de bir borçtur ve yıllar sonra ödenebilir olmalıdır.
• Ailede ve çevrede benzer evliliklerde verilen mehir. Mehir belirlenmezse zaten bu ölçü, yani mehr-i misil uygulanır.
• Peşin ve vadeli payın dengesi. Bir kısmı nikâhta, kalanı ileride verilebilir.

Mehir düğün bütçesinin de bir parçasıdır. Peşin mehir altınla verilecekse bunu erkek tarafının takı ve altın masraflarıyla birlikte planlayın.

Mehir ödenmezse ne olur?

Diyanet'e göre mehir kadının nikâhla kazandığı bir haktır ve erkeğin borcudur. Kadın hayattayken kocası mehri vermemişse, kadının ölümünden sonra onun mirasçılarına vermek zorundadır. Koca da diğer mirasçılar gibi kendi payı oranında karısının mirasından pay alır.

Kadın mehrini kocasına bağışlayabilir. Fetvaya göre bağışladığı mehri teslim etmeden önce bağışından dönebilir; teslim gerçekleştikten sonra dönemez. Mehir henüz kocanın üzerinde borç olarak duruyorsa ve kadın bağışlar, koca da kabul ederse bağış tamamlanmış olur.

Mehir senedi nedir?

Mehir senedi, dini nikâhta kararlaştırılan mehrin yazıya geçirildiği belgedir. Özellikle vadeli mehirde, yıllar sonra "ne konuşulmuştu" tartışması çıkmasın diye yazılır.

Bir mehir senedinde genellikle şunlar bulunur: eşlerin adları ve kimlik bilgileri, nikâh tarihi, mehrin ne olduğu ve miktarı (altınsa türü, ayarı ve adedi; paraysa tutarı ve para birimi), peşin ve vadeli kısımların ayrımı, vadeli kısmın ne zaman ödeneceği, iki eşin ve şahitlerin imzaları.

Mehir senedinin Türk hukukunda yeri

Türk Medeni Kanunu'nda mehir diye bir kurum yoktur. Bu yüzden senedin hukuki durumu genel hükümlere göre değerlendirilir.

Yargıtay'ın bazı kararlarında yazılı mehir senedi bir bağışlama sözü olarak değerlendirilmiştir. Türk Borçlar Kanunu'nun 288. maddesine göre bağışlama sözü ancak yazılı yapılırsa geçerlidir; bir taşınmazın bağışlanması sözü ise ancak resmi şekilde, yani tapuda ya da noterde yapılırsa geçerlidir. Buna göre aileler arasında yazılan bir senede ev ya da arsa yazmak, o taşınmazı tek başına kadının adına geçirmez.

Senedin geçerli olup olmadığı, ne zaman istenebileceği ve miktarı her davada ayrıca incelenir. Vadeli mehir ya da taşınmaz içeren bir senet imzalayacaksanız bir avukata danışın; taşınmaz için tapu devrini ayrıca konuşun.

Mehri hazırlığa eklemek

Mehir çoğu zaman nikâh gününden önce, iki ailenin konuştuğu ilk konulardan biridir. Peşin mehir için alınacak altını erken belirlemek, düğün takılarıyla karışmasını da önler.

Çeyiz.co'da hazır Nişan listesindeki "Yüzük ve bilezik" Erkek tarafı olarak gelir. Mehir için ayrı bir ürün ekleyip tarafını ve fiyatını yazabilir, taksitle alınacaksa taksit sayısını girebilirsiniz. Düğünde takılan altınları kimin taktığıyla birlikte Takı defterine (Pro) kaydedersiniz; mehir sayılan takıları not alanında ayırmak, ileride sorulduğunda işinizi kolaylaştırır.

Sık sorulanlar

Mehir kime verilir, aileye mi geline mi?

Mehir geline verilir ve onun kendi malıdır. Diyanet'e göre mehir, erkeğin eşine vermesi gereken para ya da maldır; gelinin ailesine verilen başlık parası başka bir şeydir.

Mehir olarak altın istenir mi?

Evet. Diyanet'e göre ziynet eşyası dahil satılması ve kullanılması mubah olan her şey mehir olabilir. Altın isteniyorsa türünü, ayarını ve adedini açıkça söyleyin.

Mehir belirlenmezse nikâh geçersiz olur mu?

Hanefî mezhebine göre olmaz. Mehir nikâhın sonuçlarından biridir; nikâhta belirlenmese de kadın mehre hak kazanır. Bu durumda miktar, ailesinde kendi konumuna denk kadınların aldığı mehre göre belirlenir.

Boşanmada mehir ödenir mi?

Vadeli mehir için bir tarih konmadıysa Diyanet'e göre nikâhın sona ermesiyle ödenmesi gerekir; boşanmada koca öder. Mahkemede ise konu Türk hukukuna göre, genellikle yazılı bir senet varsa onun üzerinden değerlendirilir.

Mehir senedi mahkemede geçerli mi?

Yargıtay'ın bazı kararlarında yazılı mehir senedi bir bağışlama sözü sayılmış ve yazılı olması şartıyla geçerli görülmüştür. Taşınmaz içeren sözler için resmi şekil gerekir. Her olay ayrı değerlendirildiği için bir avukata danışın.

Kadın mehrini geri verebilir mi?

Kadın mehrini kocasına bağışlayabilir. Diyanet'e göre teslim etmeden önce bu bağıştan dönebilir, teslimden sonra dönemez.